Бүгүн Страсбургдагы Адам укуктары боюнча Европа Сотунун Чоң палатасы Украинанын Россия Федерациясына каршы No 20958/14 (Крым боюнча) доо арызы боюнча мамлекеттер аралык иштин кабыл алынышы жөнүндө чечим чыгарды. Бул иш Крым Автономдук Республикасынын жана Севастополь шаарынын аймагында 2014-жылдын 27-февралында Россия Федерациясы натыйжалуу көзөмөл орноткон учурдан бери адам укуктарынын бузулушуна байланыштуу.
Украина Өкмөтүнүн доо арызында Россия Федерациясы тарабынан Адам укуктарын жана негизги эркиндиктерин коргоо боюнча конвенция жана анын Протоколдору менен кепилденген адам укуктары, айрыкча кыйноолорго тыюу салуу, эркиндик жана адамдын коопсуздугуна, адилеттүү сот укугуна, жеке жана үй-бүлөлүк жашоону сыйлоо укугуна, ой жүгүртүү, абийир жана дин эркиндиги, сөз эркиндиги, чогулуу жана биригүү эркиндиги, жеке менчик укуктары сыяктуу укуктар системалуу түрдө бузулгандыгына байланыштуу даттануулар камтылган.
2019-жылдын 11-сентябрында тараптардын бир катар аргументтерди алмашуусунун жана өткөн оозеки угуунун натыйжалары боюнча, сот Украинанын арызын кабыл алууга болот деген чечим чыгарды.
Сот Россия Федерациясынын каршы пикирлерин четке кагып, Украинанын ишин кароо өз юрисдикциясында экендигин тааныды, анткени арызда баяндалган окуялар Россия Федерациясынын Өкмөтүнүн юрисдикциясына кирет жана ишти маңызы боюнча кароодо териштирилиши керек. Бул менен сот эффективдүү көзөмөлдөө принцибин колдонуу боюнча өз позициясын тастыктады, ал эки жеке арыз берүүчүнүн (Иласку жана башкалар Молдова менен Россияга каршы, Луизиду Түркияга каршы) жана мамлекеттер аралык иштерде (Кипр Түркияга каршы) бир нече жолу ырасталган. Эми АУЕС иштин маңызын кароого өтөт, Украинанын Өкмөтү Россия Федерациясы убактылуу оккупацияланган Крым Автономдук Республикасынын аймагында жана Севастополь шаарында адам укуктарын түздөн-түз бузгандыгы боюнча өз позициясын билдирет.
Ошондой эле, сот Крым ишин 2018-жылы берилген дагы бир украин доо арызы менен бириктирди. Иш Крым Автономдук Республикасынын аймагында жана Россия Федерациясынын аймагында мыйзамсыз кармалган же кармалып жаткан Украинанын 71 жаранынын укуктарын бузууга байланыштуу (бул Крым татарларын, Хизб-ут-Тахрир мусулман уюмунун мүчөлөрүн куугунтуктоо, Евромайдан активисттерин куугунтуктоо жана түрмөгө камоо, Украинанын жарандарын Интернеттеги комментарийлери үчүн айыптоо жана жана башка).
Бул иштин АУЕСнда каралышы, Украина тарабынан Россиянын агрессиясына байланыштуу Россия Федерациясына каршы козголгон көптөгөн иштердин бири болуп саналат. Алардын экөөсүн (Украинанын чыгышындагы кырдаал жана жетим балдарды уурдоо боюнча) өткөн жылдын ноябрь айында Европа соту 2014-жылдын июль айында MH-17 учагынын атып түшүрүлүшүнө байланыштуу Нидерланды Падышачылыгынын Россияга каршы иши менен бириктирген.
Украинанын Тышкы иштер министрлиги эл аралык соттордо Россия Федерациясына каршы дагы үч иш жүргүзүүдө: БУУнун Эл аралык Соту Россиянын тарабынан терроризмди каржылоосуна бөгөт коюу боюнча конвенцияларды бузгандыгы жана Крымдагы расалык дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө маселелерди кароодо. Эл аралык арбитраждар Кара жана Азов деңиздериндеги жана Керч кысыгындагы Украинанын жээктеги мамлекет катары укуктарынын бузулушун жана Украинанын 3 деңиз кемелеринин жана алардын экипажынын 24 мүчөсүнүн мыйзамсыз кармалышын караштырууда. Бул иштердин бардыгы биздин мамлекеттин кызыкчылыктарын эл аралык-укуктук коргоонун бирдиктүү стратегиясынын курамдык бөлүгү болуп саналат. Биз Россия адам укуктарын жана эл аралык укуктун негизги ченемдерин жана принциптерин бузгандыгы үчүн жоопкерчиликтен кутула албайт деп ишенебиз.