23-августта Киевде Украина Крымды оккупациядан чыгаруу аракеттерин бириктирүү үчүн эл аралык форматтагы түзүлгөн Крым платформасынын ачылыш саммити өттү.

Саммитке 47 мамлекет жана эл аралык уюмдар катышты. Делегацияларды 15 мамлекет жана өкмөт башчылары, 2 парламент төрагасы, 14 министр жетектеди. Иш-чарага Европа Биримдигинин институттарынын жетекчилери, Европа Кеңешинин жана ГУАМдын баш катчылары, НАТОнун баш катчысынын орун басары катышты.

Саммиттин расмий бөлүгү Украинанын Президенти Владимир Зеленскийдин сөзү менен башталды. Ошондой эле Украинанын Верховная Радасынын Төрагасы Дмитрий Разумков, Украинанын Премьер-министри Денис Шмыгаль, чет өлкөлүк делегациялардын башчылары, Крым татарларынын лидери Мустафа Джемилев, Крым платформасынын эксперттик тармагынын өкүлү Ольга Скрипник сөз сүйлөштү.

Саммиттин ачылышында Украина мамлекетинин Башчысы Крым платформасы Крым боюнча негизги эл аралык чечимдерди иштеп чыгуу жана кабыл алуу борборуна айланарын белгиледи: «Бүгүндөн баштап биз жерибизди - Украинанын жарым аралын бошотулганга чейин кайра саноону баштайбыз». 2021-жылдын 23-августу Крым Автономдук Республикасынын жана Севастополь шаарынын деоккупациялоонун башталышы катары тарыхта калуусу толук мүмкүн. Крым жарым аралын окуупациясы Москвада башталган. Биз сөзсүз түрдө Крымдын деокупациясын Киевден баштайбыз. Баштайлы. "

Украинанын тышкы иштер министри Дмитрий Кулеба, Крым платформасын түзүү менен Украина эки көйгөйдү чечип жатканын айтты: «Биринчиден, биз Крымды унутулуудан кайтарып жатабыз. Крым кайрадан мамлекет башчыларынын күн тартибине кирди, эл аралык маалымат мейкиндигине кирди жана муну биздин мамлекет жасайт. Биз келечекте Крымды эл аралык күн тартибинде кармап туруу үчүн эмес, Крымдын көйгөйлөрүн чечүү жана деоккупацияга карай жылуу үчүн иштеп жатабыз. Мындан ары бул системалуу иштин көрсөткүчү - Крым платформасынын Биргелешкен Декларациясы.

Украин дипломатиясынын башчысы Крым платформасынын түзүлүшү тышкы саясаттын кеңири стратегиясынын бир бөлүгү экенин белгиледи. Анда Украинанын, региондун жана дүйнөнүн коопсуздугун бекемдөө үчүн өлкөлөрдүн жаңы альянстарын түзүүсү каралган.

Министр Биргелешкен Декларацияга кошулган же келечекте кошула турган ар бир өлкөнүн тышкы саясат бөлүмү Крым маселеси менен алектенген конкреттүү адамды дайындай турганын айтты: «Бул биздин эл аралык өз ара аракеттенүү инфраструктурабыз жана кийинки иштөө үчүн таасир тармагы".

Министр эл аралык өнөктөштөргө Крым платформасынын саммитине катышканы үчүн ыраазычылык билдирди, саммит катышуучулардын саны жагынан да, толтуруу жагынан да биздин мамлекеттин тарыхында көрбөгөндөй болду.

Чет мамлекеттердин жана эл аралык уюмдардын жетекчелери Украинанын көз карандысыздыгын жана аймактык бүтүндүгүн эл аралык деңгээлде таанылган чектеринде колдоорун ырасташты, коопсуздук, адам укуктары, экология жана экономика жаатында убактылуу оккупацияланган Крымдын терс кесепеттерин жоюу үчүн биргелешкен аракеттерди улантуу зарылдыгын белгилешти. Алар Крым Автономдук Республикасынын жана Севастополь шаарынын статусундагы эч кандай өзгөрүүнү тааныбоо режиминин эффективдүүлүгүн жана туруктуулугун сактоонун маанилүүлүгүн баса белгилешти.

Украинанын Президенти Владимир Зеленский саммиттин катышуучуларына Крым платформасынын кеңсесин көрсөттүү, ал убактылуу оккупацияланган Крымдын аймагындагы абалды көзөмөлдөйт жана анын деоккупациясында улуттук аракеттерди координациялайт.

Чет элдик парламентарийлер Украинанын Верховная Радасынын кезексиз жыйынына катышып, ошол жерде эл депутаттары Крым платформасын колдогон резолюцияны жактырышты.

Саммит комплекстүү маданий программа менен коштолду. Крым татар тектүү украиналык ырчы Джамала "1944" деген атактуу ырды аткарды, ал эми иш-чаранын ордусу, меймандарды  Крым жарым аралынын маданий атмосферасына чөмүлткөн жети санариптик инсталляциялар жана экспозициялар менен жабдылган.

Тышкы иштер жана коргоо министрлери, эл аралык мамилелер, эл аралык укук, санкциялык саясаты, коопсуздук жана адам укуктары жаатындагы эксперттер Крымды аннексиялоо аракетин тааныбоо, Азов-Кара деңиз аймагын милитаризациялоо дүйнөлүк коопсуздукка коркунуч көрсөттүүсү, адам укуктарын жана туруктуу өнүгүүнү камсыздоо аркылуу Крымдын реинтеграциялоо жолдору, крым татар элинин укуктарын калыбына келтирүү  боюнча панелдик талкууларга катышышты.

Крым платформасынын ачылыш саммити эл аралык укуктун бузулушуна каршы күрөшүү үчүн таптакыр жаңы эл аралык форматтын башталышы болуп калды. Крымдын тынчтык жолу менен оккупациясын аягына жакындатып, Крым платформасынын катышуучулары эл аралык таанылган чек аранын кол тийбестиги принцибин, адам укуктарын жана эл аралык гуманитардык укукту, кеме эркиндигин, Азов-Кара деңизде гана эмес, бүткүл дүйнөдө туруктуулукту жана коопсуздукту коргоону чечти.

Маалымдама: Крым платформасы Украина тарабынан Крымдын убактылуу оккупацияланышына эл аралык ыкчамын эффективдүүлүгүн жогорулатуу, Орусияга эл аралык кысымды күчөтүү максатында демилгеленген жаңы консультативдик жана координациялык эл аралык формат болуп саналат. Платформанын негизги максаты - Крымдын деоккупацияланышы жана жарым аралдагы Украинанын суверенитетинин толук калыбына келтирилиши.

Платформа бардык деңгээлдерде беш приоритеттүү багытта үзгүлтүксүз иштөөнү улантат:

• Украинанын аймагына кирген Крымдын статусунун өзгөрүүсүн тааныбоо боюнча эл аралык саясаттын консолидациялоо;

• санкциялардын эффективдүүлүгү, аларды күчөтүү жана айланып өтүүчү жолдорду тосуу;

• адам укуктарын жана эл аралык гуманитардык укукту коргоо, крым татар элинин укуктарын калыбына келтирүү,

• Азов-Кара деңиз аймагында жана анын чегинен тышкары коопсуздукту камсыздоо, кеме жүрүү эркиндиги принцибин коргоо;

• оккупациянын экологиялык жана экономикалык кесепеттерин жоюу.

Крым платформасынын ачылыш саммитине: Австралия, Австрия, Албания, Бельгия, Болгария, Улуу Британия, Греция, Грузия, Дания, Эстония, Ирландия, Исландия, Испания, Италия, Канада, Кипр, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Молдова, Нидерланды, Жаңы Зеландия, Норвегия, Түндүк Македония, Польша, Португалия, Румыния, Словакия, Словения, АКШ, Түркия, Венгрия, Финляндия, Франция, Хорватия, Чехия, Черногория, Швейцария, Швеция, Япония, ЕС, НАТО, Европа Кеңеши жана ГУАМ катышты.